تحقيق - اسرار عالم و آدم در كتاب مندرج و منطوى است . مخزن اسرار الهى كتاب است و انفس و آفاق را جمع حساب . لا رطب و لا يابس الا فى كتاب مبين ( 100 ) . مراد از رطب عالم تفصيل است كه آفاق باشد و از يابس عالم اجمال كه انفس بود . تفصيل عالم در نفس انسانى كاملا جمع است لهذا جمع واحد را تعبير به يابس كنيم و نسخه آدم با كمال اجمال شرح عالم بود . و لذلك فرق كثير ( 101 ) را تفسير به رطب نمائيم . از آن جهت كتاب را فرقان عظيم گوئيم كه از مقام اجمال كلام ، كه عالم علم اجمالى است ، كسوت حروف و نقوش پوشيد و بعالم فرق و تفصيل تنزل نمود و در كون كثرت قبول الفاظ و ارقام كرد . و از آن وجه قرآن مجيدش خوانيم كه خلاصه آفاق و انفس . است و مجموعه عالمين اكبر و اصغر . نفوس را از مقام فرق بجمع وجود هادى است و آفاق را از قيد كثرت در جمع اعيان شرح آزادى . از آن سلطان اولياء عليه صلوات الله العلى الاعلى فرمود تمام قرآن در حمد است و تمام حمد در بسم الله و هرچه در بسم الله در نقطه باء و انا النقطة تحت الباء يعنى چون رجوع حروف و خطوط فرقانى بجمع عينى قرآنى شود و غبار تعينات الفاظ برخيزد خط به نقطه رسد ، مقيد مطلق گردد ، و در مقام ام الكتاب كه عالم اسما است با حقيقت انسان كه حضرت جامع است واحد شود . توضيح - عالم عبارات از تجلى وجود مطلق است بر خود ، در كسوت تعينات كونيه ، اعيانا و اجساما ، غيبا و شهودا ، جبروتا و ملكوتا و ملكا . و آدم اشارت از تجلى وجود مطلق است بر خود ، در كسوت تعينات الهيه ، اسماء و صفاتا ، سرا و حقيقة . و كتاب كنايت از تجلى وجود